Dzięki rozwojowi badań chronobiologicznych wiemy, że samopoczucie i efektywność pracy są nierozerwalnie związane z naszym rytmem okołodobowym regulowanym przez naturalne światło słoneczne. Problem w tym, że mieszkańcy krajów wysokorozwiniętych większość czasu spędzają w zamkniętych budynkach, gdzie jego ilość jest niewystarczająca. W efekcie czujemy się gorzej, mamy trudności ze skupieniem uwagi i zasypianiem. Odpowiedzią na szkodliwe dla zdrowia zmiany w naszym stylu życia jest Koncepcja Human Centric Lighting.

Niebieskie światło: trudno o lepszy naturalny pobudzacz
Tryb życia człowieka dostosowany jest do położenia słońca względem Ziemi. Naturalnie budzimy się, gdy słońce wschodzi, a wieczorem robimy się senni. Tak przynajmniej ludzkość funkcjonowała do pewnego momentu. Wraz z postępem cywilizacji, nasz styl życia uległ dość radykalnej zmianie. Obecnie więcej czasu spędzamy w sztucznie doświetlonych pomieszczeniach niż na zewnątrz. Naturalna równowaga została zachwiana. Ma to oczywiście swoje konsekwencje – pojawiły się problemy ze snem, koncentracją i pojawia się gorsze samopoczucia – zwyczajnie brakuje nam światła. Dzieje się tak głównie dlatego, że dostarczamy je sobie w zbyt małej ilości, czasami nieodpowiedniej barwie i o nieodpowiednich porach. Nie ma jednak potrzeby, by niszczyć szklane biurowce i cofać się do przeszłości. Można rozwiązać ten problem w inny sposób – inwestując w wysokiej jakości oświetlenie powstałe w oparciu o koncepcję Human Centric Lighting – światła skoncentrowanego na człowieku i wokół człowieka. Na czym polega ta koncepcja? Chodzi o jak najdokładniejsze odwzorowanie naturalnego światła, tak by w oświetlenie w domach i miejscach pracy naturalnie podążało za światłem dziennym, czyli rano było jasne i intensywne, a wieczorem ciepłe. To jednak nie wszystko. Aby móc żyć w zgodzie ze swoim naturalnym rytmem okołodobowym, powinniśmy mieć możliwość indywidualnego sterowania światłem:

Koncepcja Human Centric Lighting zakłada możliwość personalizacji i sterowania oświetleniem, tak aby było ono dostosowane do naszych indywidualnych potrzeb i było w stanie polepszać nasze samopoczucie. – Mówił Luc Schlangen starszy naukowiec w Phillips Research w wywiadzie dla magazynu LED Magazine.

Wypracowanie koncepcji Human Centric Lighting nie byłoby możliwe, gdyby nie dwa zasadnicze czynniki: znaczący postęp w badaniach nad rytmem okołodobowym człowieka oraz upowszechnienie się technologii LED. Gdy trzej amerykańscy nobliści: Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash i Michael W. Young dowiedli, że niebieskie światło ma pobudzający wpływ na ludzki organizm, a światło o barwie ciepłej relaksuje nas i odpręża, producenci oświetlenia rozpoczęli intensywne prace nad wykorzystaniem tego odkrycia w praktyce. Uzyskanie światła o odpowiedniej barwie umożliwiła nam z kolei technologia LED, która jako jedyne z aktualnie dostępnych rozwiązań, daje niemal nieograniczoną paletę barw światła.

Efektywne wykorzystanie różnych rodzajów światła o określonych porach dnia jest największą siłą koncepcji Human Centric Lighting. Jasne, niebieskie światło (tzw. światło u dużej ilości barwy niebieskiej w swoim widmie) może nam pomóc nie tylko przy porannym wstawaniu, ale także pobudzać nas w ciągu dnia. Jeśli założymy zatem, że pracownik ma możliwość indywidualnego sterowania oświetleniem nad swoim stanowiskiem, w przypadku spadku energii – zamiast sięgać po kolejną kawę, wystarczy, że zmieni barwę światła na zimną, tzw., „chłodną biel”. Ekspozycja na niebieskie światło nie powinna być jednak nadmierna, dlatego nie zaleca się, aby biura były ciągle nim oświetlone. Punktowe rozwiązania, stosowane tylko w razie potrzeby dają optymalne rezultaty. Ciepłe światło można natomiast wykorzystywać do zwiększenia jakości wypoczynku. Instalacja oświetlenia o takiej barwie w salonie czy sypialni to dobry sposób na skrócenie czasu potrzebnego za zasypianie i lepszy sen.

Rozwiązania Human Centric Lighting – gdzie najbardziej ich potrzeba?
Oświetlenie działające w oparciu o koncepcję Human Centric Lighting nie jest jeszcze zbyt często spotykane, ale z biegiem lat z pewnością będzie się upowszechniać. Świadczą o tym nie tylko prognozy rynkowe (A.T. Kerney przewiduje, że w 2020 r. rozwiązania HCL będą obecne w 13% biur), ale także liczne korzyści, jakie wiążą się ze wdrożeniem tej technologii. Chodzi tu przede wszystkim o wyższą wydajność i komfort pracy. W interesie pracodawców zwłaszcza tych, którzy odnotowują wysokie koszty zatrudnienia, czyli np. firm z sektora IT, jest, aby ich pracownicy byli możliwie jak najefektywniejsi i usatysfakcjonowani z pracy. Rozwiązania HCL mogą im w tym pomóc. W miejscach, gdzie już je wdrożono praca zwykle jest wydajniejsza, a osoby zatrudnione zadowolone z poczynionych zmian. Przykładem może być biuro Innogy w Pradze, gdzie niedawno zainstalowano oprawy Philips LuxSpace, które emitują światło o różnej barwie zbliżonej do światła słonecznego w różnych porach dnia, oraz oprawy LED, którymi pracownicy mogą sterować według swoich potrzeb. Aż 80% osób zatrudnionych w biurze przyznało, że satysfakcjonuje ich takie rozwiązanie.

Nie tylko w biurach opłaca się wdrażać inteligentne systemy oświetleniowe. Na takiej instalacji wiele zyskują także pacjenci szpitali, którzy również większość czasu spędzają we wnętrzach. Także w Pradze testowany był system oświetleniowy Philips HealWeal. Na oddziale Radiochirurgii w szpitalu Na Homolce i Oddziale Urologii w szpitalu UVN zainstalowano nowoczesne oprawy LED imitujące światło dzienne oraz oświetlenie punktowe sterowane przy pomocy pilota zamontowanego przy każdym łóżku. Okazało się, że pacjenci przebywający w tych salach mieli zdecydowanie lepsze samopoczucie i mniej problemów z zasypianiem w porównaniu z tymi, którzy leżeli w salach z tradycyjnym oświetleniem. Podobne obserwacje przyniosła symulacja na oddziale Kardiologii w Maastricht University Medical Centre) w Holandii, gdzie także wykazano, że technologia Human Centric Lighting ma korzystny wpływ na pacjentów i personel medyczny.

To wciąż nie wszystkie możliwe zastosowania technologii Human Centric Lighting. Na jej upowszechnieniu zyskają też z pewnością osoby zatrudnione w przemyśle i handlu, a także uczniowie i studenci. Innowacyjne systemy oświetleniowe uwzględniające codzienne, ludzkie potrzeby pojawiają się także w przestrzeni miejskiej. W tym wypadku pełnią one funkcję socjalizacyjną. Chodzi o to, by przy pomocy oświetlenia tworzyć przestrzenie, w których ludzie będą czuli się komfortowo i bezpiecznie. Nowoczesne systemy oświetlenia miejskiego, takie jak Philips CityTouch wykrywają ruch i na tej podstawie sterują natężeniem światła, dostarczając go tyle, ile aktualnie jest potrzebne. To rozwiązanie nie tylko zwiększa bezpieczeństwo w mieście, ale pozwala również na znaczne oszczędności energii elektrycznej. Nie inaczej jest w przypadku wszystkich wcześniej opisanych systemów. Choć ich instalacja wiąże się ze sporą inwestycją, w dalszej perspektywie okazują się znacznie tańsze w eksploatacji niż tradycyjne rozwiązania.

Wojciech