Prawa kobiet w ciąży — co na temat ciąży mówi prawo pracy?

Agencja eventowa – 3 powody, dla których warto ją zatrudnić
30 października 2020
Przesyłki kurierskie dla firm – InPost odpowiednim rozwiązaniem
24 listopada 2020

Kobiety w ciąży są grupą, która w prawie pracy traktowana jest w sposób szczególny. Dzieje się tak ze względu na chęć ich specjalnej ochrony. W poniższym artykule przytaczamy najważniejsze prawa kobiet w ciąży.

Przytoczone w artykule prawa dotyczą wyłącznie pracownic, zatem kobiet zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Przedsiębiorczynie oraz kobiety pracujące na podstawie umowy o pracę oraz umowy o dzieło, mają takie przywileje, jakie wynegocjują ze zleceniodawcą. 

W przypadku uprawnień przysługujących z racji zajścia w ciążę, w najlepszej sytuacji są te kobiety, które zostały zatrudnione na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. 

Zwolnienie kobiety w ciąży

Jednym z najważniejszych pytań dotyczących praw kobiet w ciąży jest kwestia ich zwolnień. Opłacanie etatu osoby, która przez większość czasu przebywa na zwolnieniu, jest dla pracodawcy nieopłacalne. Kodeks pracy w większości przypadków zabrania zwolnienia kobiety w ciąży. Kobieta w ciąży może zostać zwolniona jeśli jej pracodawca ogłosi upadłość lub jeżeli jest zatrudniona na okres próbny, który nie przekracza miesiąca. Możliwe jest także zwolnienie kobiety w ciąży jeśli zwolnienie ma miejsce z jej winy. Jak zaznacza adwokat Krzysztof Śpiewak z kancelarii adwokackiej z Poznania (https://smadwokaci.pl), sam fakt zajścia w ciążę nie może zostać uznany za okoliczność zawinioną. 

Niedopuszczalne jest także zwolnienie pracownicy podczas jej urlopu macierzyńskiego. Jeśli pracownica złoży wypowiedzenie, a następnie okaże się, że jest w ciąży, pracodawca nie musi przywrócić jej do pracy. W czasie ciąży kobieta może złożyć wypowiedzenie. Możliwe jest również złożenie wypowiedzenia za porozumieniem stron. 

Wykonywanie prac

Powrót do pracy 

Pracodawca nie może zwolnić kobiety w ciąży lub kobiety na urlopie macierzyńskim, jednak jeśli kobieta taka wróci do pracy po przerwie, jej ochrona kończy się. Pracodawca musi zatem przyjąć kobietę, która wraca do pracy po przerwie, jednak zaraz po takim przyjęciu możliwe jest wypowiedzenie na zasadach ogólnych. Istnieje jednak możliwość, że takie działanie zostanie uznane przez sąd pracy za działanie dyskryminacyjne. W przypadku pozwu pracodawca będzie zmuszony do wykazania, że zaistniały przyczyny, które uzasadniały zwolnienie pracownicy powracającej po ciąży i urlopie. Czasem jednak zdarza się, że okoliczności takie faktycznie wystąpiły i dotyczyły np. naruszenia podstawowych obowiązków, które pracownica miała. 

Wykonywanie prac

Kobiety w ciąży nie mogą wykonywać pewnych prac. Prace zabronione dla kobiet w ciąży to te, które wiążą się ze szczególnym ryzykiem dotyczącym możliwych konsekwencji zdrowotnych. Liczne prawa kobiet w ciąży dotyczą właśnie wymiaru godzinowego oraz rodzaju wykonywanych prac. Ciężarne nie mogą zostać zatrudnione w wymiarze nadliczbowym. Nie wolno im pracować także w porze nocnej.

Ciężarne nie mogą wykonywać prac w wymuszonej pozycji, w bardzo niskich ani bardzo wysokich temperaturach, a także przy temperaturach zmiennych. Nie mogą także wykonywać prac, w przypadku których są narażone na działanie pola elektromagnetycznego. Nie wolno im także pracować w systemie przerywanego czasu pracy. Inne prace, których wykonywanie jest przez kobiety w ciąży zabronione, to między innymi nożna obsługa urządzeń, transport ciężarów, przemieszczanie przedmiotów, przenoszenie materiałów o właściwościach żrących lub szkodliwych dla zdrowia lub praca w pozycji stojącej. 

Kobiety w ciąży do dyspozycji pracodawcy mogą pozostawać przez maksymalnie 8 godzin dziennie. Nie powinny one wykonywać także prac obciążających fizycznie bądź psychicznie. 

Jeśli dotychczasowa praca kobiety w ciąży związana jest z pracami w wymienionych warunkach, pracodawca jest zobowiązany do zapewnienia jej innej pracy. Jeżeli natomiast pracowała w godzinach nocnych, pracodawca musi zmienić rozkład czasu pracy w taki sposób, by ciężarna pracowała poza porą nocną.W sytuacji, gdy zmiana rozkładu czasu pracy nie jest możliwa, pracodawca musi przenieść kobietę do innej pracy. Jeżeli zmiana pracy wiąże się z obniżeniem jej wynagrodzenia, kobieta w ciąży ma prawo do pobierania dodatku wyrównawczego. 

W przypadku gdy kobieta w ciąży zostanie wysłana na delegację, może odmówić wyjazdu i nie poniesie z tego powodu żadnych negatywnych konsekwencji. Kobiety w ciąży mają również prawo do przerw jeśli pracują przy komputerze. Na każdą godzinę pracy mogą one pracować przed komputerem przez 50 minut. Przerwa ta wlicza się do czasu pracy. Jeśli kobieta pracuje przed komputerem, maksymalny czas jej pracy w ciągu dnia wynosi 8 godzin. Więcej informacji na temat praw kobiet w ciąży znajdziesz we wpisie pod adresem https://smadwokaci.pl/aktualnosci/prawo-pracy/prawa-kobiet-w-ciazy/

Przestrzeganie praw

Co zrobić jeśli nie przestrzega się praw kobiet w ciąży?

W niektórych sytuacjach może się zdarzyć, że pracodawca nie będzie przestrzegał praw kobiet w ciąży. Co należy wtedy zrobić? Jeżeli pracodawca zwolni kobietę w ciąży mimo zakazu, poniesie on prawne konsekwencje. Kobieta, która została zwolniona niezgodnie z prawem, może odwołać się do sądu pracy. Ma na to 21 dni. Sprawy dotyczące niesłusznych zwolnień rozpatrywane są przez sądy rejonowe. Kobiety mają prawo np. do odszkodowania. Mogą żądać również przywrócenia do pracy. Jeśli kobieta w ciąży powróci do pracy, może domagać się wynagrodzenia za cały czas kiedy to pozostawała bez pracy. 

Inne uprawnienia

Kobiety w ciąży posiadają szczególne prawa nawet jeśli nie są one nigdzie ubezpieczone ani nie pracują. 

Pracownica ma prawo do badań lekarskich wykonywanych w płatnym czasie pracy. Lekarz wydaje decyzję na temat rodzaju badań oraz częstotliwości, a pracodawca zobowiązany jest do zastosowania się do jego zaleceń. Jeśli natomiast jakaś kobieta została zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, nie ma takich uprawnień. W takim przypadku obowiązują uprawnienia wynegocjowane przez kobietę ze zleceniodawcą. 

Kobiety w ciąży mają również inne uprawnienia, które nie wynikają z prawa pracy. Mogą one między innymi zyskać prawo do bezpłatnej pomocy psychologicznej np. w sytuacji niepowodzeń położniczych. Jeśli kobieta w ciąży ma objawy depresyjne, może zgłosić się do poradni zdrowia psychicznego i powinna zostać przyjęta najpóźniej w ciągu 7 dni roboczych. Podobnie sytuacja wygląda z innymi wizytami lekarskimi w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Kobieta w ciąży jeśli ma skierowanie do specjalisty, powinna zostać przyjęta najpóźniej w ciągu 7 dni roboczych. Do skorzystania z tego uprawnienia niezbędne jest jednak zaświadczenie od ginekologa.

Kobiety ciężarne mogą również korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej poza kolejnością. Ciężarne mają także prawo do skorzystania z bezpłatnej pomocy prawnej. Pomoc ta może jednak dotyczyć jedynie spraw związanych z prawami rodzicielskimi oraz uprawnieniami pracowniczymi.